Al sinds de Britse kolonisatie wordt de cultuur en het leefgebied van de Karamojong (en aanverwante stammen) in het noordoosten van Oeganda ernstig bedreigd. Karamoja is nog steeds veruit de armste en minst ontwikkelde regio van het land.  

Binnen de nomadische levensstijl van de Karamojong is het belang van de veestapel groot. Hoe meer vee, hoe meer rijkdom en hoe groter je status. De Karamojong leven daarnaast van melk, vlees en bloed van hun dieren en gebruiken de huiden voor kleding, schoenen en dekens.

Landgrenzen   

Toen de Britten rond 1900 de landsgrenzen van het huidige Uganda vaststelden, had dit grote impact op het leefgebied van de Karamojong. De stam verzette zich dan ook hevig tegen de Britse overheersing. De Britten beschouwden de Karamojong op hun beurt als ‘primitieve wilden’, zetten de regio af en controleerden de toegang streng.

In de volksmond kreeg Karamoja daardoor de naam ‘the human zoo’.  Na de onafhankelijkheid van Uganda in 1962 werd de situatie er niet veel beter op. Sinds 1987 vormen rebellen een schijnbaar weinig gestructureerde organisatie die verantwoordelijk is voor vele gruweldaden. Zij ontvoeren jongens om hen als kindsoldaat te laten vechten en meisjes om hen als seksslavin te laten werken. Kinderen die proberen te ontsnappen worden, vaak op gruwelijke wijze, vermoord. De meeste leden van het rebellenleger komen van het Acholivolk. Het Acholi-volk is dus tevens het grootste slachtoffer.

De Karamajong leven in een gebied dat veel droogte kent. Hongersnood komt regelmatig voor en er is sprake van regelmatig oplaaiend geweld tussen de omringende volkeren. Met name stammen uit Kenia komen regelmatig plunderen bij de Karamajong.

Het Oegandese leger besloot aan het begin van de jaren 2010 om in te grijpen in Karamoja en vocht wel om de steden en dorpen in Karamoja tegen de rebellen te beschermen, met wisselend succes. Toen uiteindelijk wapens werden ingeleverd bij het leger resulteerde dat in een verbeterde veiligheid.

Maar droogte en hongersnood drijven de verschillende volkeren tot wanhoop. De oplossing wordt dan gezocht in plunderingen van voedsel en vee bij de buren.

Achtergesteld    

Door jarenlange discriminatie en achterstelling van de regio is de ontwikkeling ten opzichte van de rest van Uganda ver achtergebleven. Van de ruim 1 miljoen inwoners van Karamoja leeft 80% (zwaar) onder de armoedegrens. Slechts 12% van hen kan lezen en schrijven. Door klimaatverandering zijn er steeds vaker periodes van grote droogte waardoor oogsten mislukken en voedsel en water schaars is. De Karamojong zijn daardoor sterk afhankelijk van de hulporganisaties die in het gebied actief zijn.

Keerzijde van ontwikkeling    

De huidige regering van Uganda onderkent inmiddels dat er investeringen in de regio nodig zijn, zoals in wegen, onderwijs, gezondheidszorg en watervoorzieningen. Maar onderkennen is iets anders dan adequaat de échte problematiek ook oppakken die er nog steeds is voor de traditionele en authentieke afgelegen dorpjes. Ook wordt er geïnvesteerd in toerisme en mijnbouw. Dat is mooi, zou je in eerste instantie denken, maar er is ook een keerzijde.

Natuurlijk is het belangrijk dat er geïnvesteerd wordt in eerste levensbehoeften zoals water, voedsel en gezondheidszorg. Het aantrekkende toerisme betekent dat er stukken land zijn omgevormd tot nationaal park en daardoor niet meer toegankelijk zijn voor de Karamojong met hun vee. Mijnbouw levert veel geld op, maar een groot deel daarvan verdwijnt in de zakken van de regering en komt niet ten goede aan de regio. Maar het allerbelangrijkste vraagstuk is misschien nog wel: wat is de impact van al deze ontwikkelingen op de cultuur van de Karamojong?

Tradities verloren   

Doordat er steeds meer kinderen naar school gaan, gaat de kennis over veehoeden bijvoorbeeld langzaam verloren. Traditionele normen en waarden staan onder druk door invloeden van buitenaf.

In sommige gevallen is dat goed, bijvoorbeeld als het gaat om de besnijdenis van jonge vrouwen en het terugdringen van de gewelddadige veeroven. Maar idealiter komt de ontwikkeling in dit geval toch vanuit de gemeenschap zelf.

Kleinschalig en lokaal   

Uiteindelijk kunnen alleen de Karamojong zelf bepalen in hoeverre zij ontwikkeling ook daadwerkelijk als vooruitgang zien en op welke manier zij hun toekomst willen vormgeven. Wat bij ons voorop staat dat projecten geleid of uitgevoerd worden door mensen uit de gemeenschap zelf.

En dat is precies de reden waarom deze kleinschalige, lokale aanpak zo goed werkt. Er is vertrouwen en wederzijds begrip, men kent de geschiedenis en de gevoeligheden, heeft persoonlijke ervaringen met de problematiek. Veranderingen komen van binnenuit. En dat is in onze ogen toch écht de sleutel tot succesvolle duurzame ontwikkeling.